न्युक्लियर स्ट्रेस टेस्ट (Nuclear Stress Test)

छोटकरीमा: न्युक्लियर तनाव परीक्षण (Nuclear Stress Test) अर्थात् मायोकार्डियल पर्फ्युजन इमेजिङ (MPI) ले रेडियोधर्मी ट्रेसर र SPECT वा PET क्यामेरा प्रयोग गरेर आराम र मेहनतको अवस्थामा मुटुको मांसपेशीमा रगतको प्रवाह कस्तो छ भनेर देखाउँछ। मेहनतका बेला रगत प्रवाह घटेको देखिए इस्केमिया (मुटुमा अस्थायी रूपमा रगत अपुग हुनु) को संकेत हुन सक्छ; आराम र मेहनत दुवैमा उस्तै कम देखिए त्यो पुरानो हृदयाघात वा दागको संकेत हुन सक्छ।

तपाईंलाई यो परीक्षण किन गर्न भनिएको हुन सक्छ?

तपाईंलाई यो परीक्षण गर्न भनिएको हुन सक्छ यदि:

कोरोनरी धमनी रोगको शंका छ
पहिले स्टेन्ट वा बाइपास भएको छ
छाती दुख्छ तर कारण स्पष्ट छैन
साधारण स्ट्रेस ईसीजी पर्याप्त छैन
मुटुको कुन भागमा रगत कम पुगिरहेको छ जान्नुपर्छ

चिकित्सकले यस परीक्षणबाट कुन प्रश्नको उत्तर खोजिरहेका छन्?
"आराममा रगत ठीक पुगे पनि स्ट्रेसमा कुनै भागमा कम पुग्छ कि (इस्केमिया)?"

न्युक्लियर स्ट्रेस परीक्षणमा मायोकार्डियल पर्फ्युजनको प्रतिनिधि चित्र

चित्रमा: आराम र मेहनतको अवस्थामा लिइएका मुटुको रगत-प्रवाहको प्रतिनिधि तस्बिर देखाइएको छ। वास्तविक नतिजाको व्याख्या तस्बिरको गुणस्तर समायोजन, रगत-प्रवाहको ढाँचा, मुटुको पम्प क्षमता र बिरामीको समग्र अवस्था सबै सँगै हेरेर गरिन्छ।

यो परीक्षण किन गरिन्छ?

न्यूक्लियर स्ट्रेस टेस्टले मुटुको मांसपेशीको विभिन्न भागमा आराम र परिश्रमको अवस्थामा रगतको प्रवाह कस्तो छ भनेर तुलना गरी देखाउँछ। यदि कुनै भागमा परिश्रमको समयमा रगत प्रवाह पर्याप्त बढ्न सकेन भने, यसले त्यो भागलाई रगत पुर्‍याउने कोरोनरी धमनी साँघुरो भएको संकेत हुन सक्छ। यो साधारण (ECG-मात्र) स्ट्रेस टेस्टभन्दा बढी संवेदनशील मानिन्छ, विशेष गरी बेसलाइन ECG पहिले नै असामान्य भएका वा साधारण स्ट्रेस टेस्टको नतिजा अस्पष्ट भएका बिरामीमा।

व्यायाम गर्न नसकेमा के विकल्प छ?

धेरै बिरामीलाई घुँडा/खुट्टाको समस्या, गम्भीर सास फेर्न गाह्रो, वा अन्य कारणले ट्रेडमिलमा हिँड्न/दौड्न सम्भव नहुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा औषधि (जस्तै adenosine, regadenoson, वा dobutamine) प्रयोग गरी मुटुको रक्तप्रवाह कृत्रिम रूपमा बढाइन्छ, जसले व्यायाम गरेजस्तै असर दिन्छ। यी औषधिले हल्का असजिलो (जस्तै छाती तात्तिनु, सास फेर्न हल्का गाह्रो हुनु) महसुस गराउन सक्छन्, जुन सामान्यतया छोटो समयमै हट्छ र प्रशिक्षित टोलीको निगरानीमा सुरक्षित मानिन्छ।

विकिरणबारे के जान्नुपर्छ?

यस परीक्षणमा प्रयोग हुने radioactive tracer बाट सानो मात्रामा आयोनाइजिङ विकिरण हुन्छ, जुन चिकित्सकीय रूपमा सुरक्षित मानिएको मात्रामा हुन्छ र समयसँगै शरीरबाट स्वाभाविक रूपमा निस्कन्छ। चिकित्सकले यो परीक्षणबाट प्राप्त हुने महत्त्वपूर्ण निदानात्मक जानकारी (लाभ) र विकिरणको सानो जोखिम बीच तुलना गरेरै यो परीक्षण सिफारिस गर्छन्। बारम्बार धेरै पटक यस्ता परीक्षण गर्नुपर्ने भएमा, वा गर्भावस्था सम्भावना भएमा, विकल्प (जस्तै stress echocardiogram, जसमा विकिरण हुँदैन) बारे चिकित्सकसँग छलफल गर्न सकिन्छ।

परीक्षणअघि तयारी

चिकित्सकले दिएको तयारीसम्बन्धी निर्देशन पालना गर्नुहोस्।
हाल लिइरहनुभएको औषधि र एलर्जीको सूची साथमा राख्नुहोस्।
गर्भावस्था सम्भावना, मिर्गौला समस्या वा प्रत्यारोपित उपकरण भए टोलीलाई बताउनुहोस्।
नखाई बस्नुपर्ने वा औषधि रोक्नुपर्ने भए केवल चिकित्सकीय निर्देशनअनुसार गर्नुहोस्।

नतिजापछि सोध्न सकिने कुरा

मेरो नतिजा सामान्य छ कि असामान्य?
यसले मेरो लक्षणको कारण बुझाउँछ?
अर्को परीक्षण वा उपचार आवश्यक छ?
मेरो दैनिक गतिविधि वा औषधिमा केही परिवर्तन गर्नुपर्छ?

बिरामीले प्रायः सोध्ने प्रश्नहरू

यो परीक्षणमा प्रयोग हुने रेडियोएक्टिभ पदार्थ सुरक्षित हो?

प्रयोग हुने मात्रा चिकित्सकीय रूपमा सुरक्षित मानिन्छ र शरीरबाट स्वाभाविक रूपमा निस्कन्छ। कुनै विशेष चिन्ता भए चिकित्सकसँग छलफल गर्नुहोस्।

व्यायाम गर्न नसक्नेको हकमा के हुन्छ?

व्यायाम गर्न नसक्नेहरूका लागि औषधि प्रयोग गरी मुटुको रक्तप्रवाह बढाइन्छ (औषधि-सहायताको तनाव परीक्षण / Pharmacologic Stress Test), जसले उस्तै जानकारी दिन्छ।

यो र साधारण स्ट्रेस टेस्टमा के फरक छ?

साधारण स्ट्रेस टेस्टले ECG मात्र हेर्छ; यसमा nuclear tracer प्रयोग गरी मुटुको विभिन्न भागमा रक्तप्रवाह प्रत्यक्ष इमेजिङ गरिन्छ, जसले थप विस्तृत जानकारी दिन्छ।