इकोकार्डियोग्राम (Echocardiogram)
तपाईंलाई यो परीक्षण किन गर्न भनिएको हुन सक्छ?
तपाईंलाई यो परीक्षण गर्न भनिएको हुन सक्छ यदि:
- सास फेर्न गाह्रो हुन्छ वा खुट्टा सुन्निन्छ
- मुटुको मर्मर सुनिएको छ
- हार्ट फेलियर, मुटु कमजोर हुने वा भल्भ रोगको शंका छ
- हृदयघात भएको छ वा ईसीजी असामान्य आएको छ
- उच्च रक्तचाप लामो समयदेखि छ वा कार्डियोमायोप्याथीको शंका छ
चिकित्सकले यस परीक्षणबाट कुन प्रश्नको उत्तर खोजिरहेका छन्?
"तपाईंको मुटुको पम्पिङ र भल्भ ठीक छन् कि छैनन्?"
यसले मुटुको के-के जाँच गर्छ?
मुटुका कोठा र पम्पिङ क्षमता
चारवटै कोठाको आकार, भित्ताको बाक्लोपन, र मुटुले प्रत्येक धड्कनमा कति रगत पम्प गर्छ (इजेक्सन फ्र्याक्सन) मापन गरिन्छ।
मुटुका भल्भहरू
प्रत्येक भल्भको संरचना, तिनी राम्रोसँग खुल्छन्/बन्द हुन्छन् कि छैनन्, र साँघुरोपन वा चुहावट छ कि भनेर मूल्याङ्कन गरिन्छ।
रक्तप्रवाहको डप्लर जाँच
रगत कति वेगले र कुन दिशामा बगिरहेको छ भनेर मापन गरी, दबाब र प्रवाहसम्बन्धी थप विस्तृत जानकारी निकालिन्छ।
बाहिरी झिल्ली र नजिकको महाधमनी
मुटु वरिपरिको झिल्ली (pericardium) मा तरल जमेको छ कि, र महाधमनीको सुरुवाती भाग सामान्य छ कि भनेर पनि हेरिन्छ।
विभिन्न कोणबाट किन हेरिन्छ?
प्रोबलाई छातीका फरक-फरक स्थानमा राखेर विभिन्न कोणबाट चित्र लिइन्छ, किनभने कुनै एउटा कोणले मुटुको सबै भाग स्पष्ट देखाउन सक्दैन। यसैले parasternal (छातीको छेउबाट), apical (मुटुको टुप्पोबाट), र subcostal (पेटको माथिल्लो भागबाट) जस्ता विभिन्न स्थानबाट हेरिन्छ — प्रत्येक कोणले फरक-फरक कोठा वा भल्भ बढी स्पष्ट देखाउँछ, र सबैलाई जोड्दा मुटुको पूर्ण चित्र बन्छ।
प्रक्रिया कस्तो हुन्छ?
छातीमा एक प्रकारको जेल लगाएर अल्ट्रासाउन्ड प्रोब घुमाइन्छ, जुन ध्वनि तरंगमार्फत मुटुको वास्तविक-समयको चित्र बनाउँछ। साधारण (transthoracic) इकोमा कुनै विकिरण हुँदैन, सुई प्रयोग हुँदैन, र दुखाइरहित हुन्छ — यसैले यो बारम्बार दोहोर्याउनुपर्ने अवस्थामा पनि सुरक्षित रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। प्रक्रिया सामान्यतया ३०–४५ मिनेट लाग्छ, र बिरामी ओछ्यानमा बायाँतिर हल्का कोल्टे परेर लेट्नुपर्छ, जसले मुटु छातीको भित्तासँग नजिक पर्छ र चित्र स्पष्ट बन्छ।
बिरामीले प्रायः सोध्ने प्रश्नहरू
इको र इसीजी उस्तै हो?
होइन। ECG ले मुटुको विद्युतीय गतिविधि नाप्छ, इकोले भने अल्ट्रासाउन्ड प्रयोग गरी मुटुको संरचना, आकार र पम्पिङ क्षमता प्रत्यक्ष चित्रमा देखाउँछ — दुवै फरक-फरक जानकारी दिन्छन्।
इको गराउन कति समय लाग्छ र दुखाइ हुन्छ?
सामान्यतया ३०–४५ मिनेट लाग्छ र दुखाइरहित हुन्छ। छातीमा जेल लगाई प्रोब घुमाइने भएकाले हल्का चिसो वा दबाब महसुस हुन सक्छ।
इको सामान्य आयो भने मुटुमा कुनै समस्या छैन भन्न मिल्छ?
इकोले संरचना र पम्पिङ राम्रोसँग देखाए पनि, कोरोनरी धमनीको साँघुरोपन जस्ता समस्या यसले सधैं पूर्ण रूपमा देख्दैन — लक्षण जारी रहेमा थप जाँच आवश्यक पर्न सक्छ।
इको नतिजा कहिले आउँछ?
प्रायः प्रक्रियाकै दिन वा केही दिनभित्र चिकित्सकले नतिजा व्याख्या गरी बताउँछन्।
स्रोत तथा थप जानकारी
यो सामग्री बिरामी शिक्षा र चिकित्सकसँग साझा निर्णय गर्न सहयोगका लागि हो। व्यक्तिगत निदान वा उपचारका लागि आफ्नो स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह आवश्यक हुन्छ।