धूम्रपान/तम्बाकू र मुटु (Tobacco and Heart Health)
तम्बाकूले मुटुलाई कसरी हानि गर्छ?
चुरोटको धुवाँमा भएका रसायनले रक्तनलीको भित्री तह प्रत्यक्ष क्षति पुर्याउँछन्, जसले धमनीमा प्लाक जम्ने प्रक्रिया तीव्र बनाउँछ। निकोटिनले हृदयगति र रक्तचाप तत्काल बढाउँछ, र कार्बन मोनोअक्साइडले रगतमा अक्सिजन बोक्ने क्षमता घटाउँछ। खैनी/गुट्खा जस्ता चपाइने तम्बाकूमा पनि निकोटिन हुने भएकाले, यसले पनि रक्तचाप र हृदयको जोखिम बढाउँछ — यो "धुवाँ नभएकाले सुरक्षित" भन्ने गलत धारणा हो।
त्याग्दा कति चाँडो फाइदा देखिन्छ?
२० मिनेटभित्र
हृदयगति र रक्तचाप सामान्यतर्फ फर्कन थाल्छ।
१ वर्षभित्र
हृदयाघातको जोखिम धूम्रपान गर्नेको तुलनामा उल्लेख्य रूपमा घट्छ।
५–१५ वर्षभित्र
स्ट्रोकको जोखिम कहिल्यै धूम्रपान नगरेको व्यक्तिको हाराहारीमा झर्न सक्छ।
त्याग्न सजिलो बनाउने उपाय
- त्याग्ने ठ्याक्कै मिति तोक्नुहोस् र त्यसअनुसार तयारी गर्नुहोस्।
- निकोटिन रिप्लेसमेन्ट (गम, प्याच) वा चिकित्सकले सिफारिस गरेको औषधिले लालसा घटाउन मद्दत गर्न सक्छ।
- ट्रिगर हुने परिस्थिति (जस्तै चिया पिउँदा वा तनावमा) पहिचान गरी विकल्प योजना बनाउनुहोस्।
- परिवार/साथीको सहयोग लिनुहोस्, वा काउन्सेलिङ/सहयोग समूहमा सामेल हुनुहोस्।
- एकपटक असफल भए पनि निराश नभई पुनः प्रयास गर्नुहोस् — धेरैलाई सफल हुन एकभन्दा बढी प्रयास लाग्छ।
निष्क्रिय धुवाँ (Secondhand Smoke) पनि जोखिमपूर्ण
आफैं धूम्रपान नगरे पनि, अरूको धुवाँको निरन्तर सम्पर्कले पनि हृदयरोगको जोखिम बढाउन सक्छ — विशेषगरी घरमा बालबालिका र गर्भवती महिला भएमा धुवाँरहित वातावरण राख्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
प्रायः सोधिने प्रश्नहरू
ई-सिगरेट (Vape) सुरक्षित विकल्प हो?
ई-सिगरेटमा साधारण चुरोटका केही हानिकारक तत्व कम भए पनि, यसमा पनि निकोटिन हुन्छ जसले हृदयगति र रक्तचाप बढाउन सक्छ। यसलाई पूर्ण सुरक्षित मान्नु उपयुक्त होइन।
वर्षौंदेखि धूम्रपान गरेकालाई अहिले त्याग्दा फाइदा हुन्छ?
हुन्छ — जुनसुकै उमेर वा जति वर्ष धूम्रपान गरे पनि, त्यागेपछि जोखिम घट्न थाल्छ। "धेरै ढिलो भइसक्यो" भन्ने केही हुँदैन।
खैनी/गुट्खा चुरोटभन्दा कम हानिकारक हो?
होइन — यसले फोक्सोमा प्रत्यक्ष असर नगरे पनि, निकोटिनका कारण हृदय-रक्तनली जोखिम उस्तै वा बढी नै हुन सक्छ, साथै मुख/घाँटीको क्यान्सरको थप जोखिम पनि हुन्छ।