कोरोनरी धमनी रोग (Coronary Artery Disease)

छोटकरीमा: कोरोनरी धमनी रोग (Coronary Artery Disease, CAD) भनेको मुटुको मांसपेशीमा रगत पुर्‍याउने कोरोनरी धमनीको भित्तामा एथेरोस्क्लेरोटिक प्लाक जम्मा हुने रोग हो। प्लाक बढ्दै जाँदा धमनी साँघुरिन सक्छ र मेहनत गर्दा मुटुमा पर्याप्त रगत नपुगेर छाती दुख्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने वा काम गर्ने क्षमता घट्ने लक्षण देखिन सक्छ। केही प्लाक फुटेर त्यसमा रगतको थक्का बनेमा अचानक धमनी बन्द भई हृदयाघात हुन सक्छ।

मुटु र कोरोनरी धमनीमा प्लाकका कारण भएको साँघुरोपन देखाउने प्रतिनिधि चित्र

किन हुन्छ?

धमनीको भित्तामा बोसो, कोलेस्ट्रोल र अन्य पदार्थ जमेर एथेरोस्क्लेरोसिस (Atherosclerosis) बन्न सक्छ।

दीर्घकालीन स्थिर एन्जाइना

कोरोनरी धमनी स्थिर रूपमा साँघुरिएको अवस्थामा मेहनत गर्दा छातीमा दबाब वा दुखाइ, सास फेर्न गाह्रो हुने, थकान वा मेहनत सहन नसक्ने लक्षण आउन सक्छन्। यस्ता लक्षण प्रायः आराम गर्दा वा चिकित्सकले सिफारिस गरेको नाइट्रोग्लिसरिन (nitroglycerin) प्रयोग गर्दा कम हुन्छन्। स्थिर एन्जाइना बारे विस्तृत पढ्नुहोस् →

कस्ता लक्षण हुन सक्छन्?

छातीमा दबाब वा दुखाइ, मेहनत गर्दा सास फेर्न गाह्रो वा थकान हुन सक्छ; केही व्यक्तिमा कुनै लक्षण नहुन पनि सक्छ।

कसरी पत्ता लगाइन्छ?

लक्षण र जोखिमअनुसार इसीजी, रगत जाँच, स्ट्रेस टेस्ट, कोरोनरी सीटी वा एन्जियोग्राम आवश्यक पर्न सक्छ।

उपचार

उपचार जीवनशैली परिवर्तन (धूम्रपान बन्द, स्वस्थ खानपान, नियमित व्यायाम), रक्तचाप/कोलेस्ट्रोल/मधुमेह नियन्त्रण, र statin/antiplatelet जस्ता औषधिबाट सुरु हुन्छ। धमनी उल्लेख्य साँघुरो भएमा revascularization (स्टेन्ट वा बाइपास) विचार गरिन्छ।

स्टेन्ट कि बाइपास?

एउटा वा सीमित ठाउँमा मात्र साँघुरोपन भएमा (single-vessel disease) प्रायः स्टेन्ट (PCI) उपयुक्त हुन सक्छ। धेरै धमनी वा मुख्य धमनी संलग्न जटिल साँघुरोपन (multi-vessel disease) मा, विशेष गरी मधुमेह सँगै भएमा, बाइपास सर्जरी (CABG) को दीर्घकालीन नतिजा प्रायः राम्रो देखिन्छ। हृदय टोली (Heart team) ले anatomy र समग्र स्वास्थ्य हेरेर सिफारिस गर्छन्।

तपाईंले ध्यान दिन सक्ने कुरा

आफ्नो औषधि सूची अद्यावधिक राख्नुहोस्।
रक्तचाप, तौल वा लक्षणको रेकर्ड चिकित्सकले भनेअनुसार राख्नुहोस्।
सुर्तीजन्य पदार्थबाट टाढा रहनुहोस्।
नयाँ वा बिग्रँदो लक्षणलाई बेवास्ता नगर्नुहोस्।

डाक्टरलाई सोध्न सकिने प्रश्नहरू

मेरो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण जोखिम के हो?
मलाई कुन परीक्षण आवश्यक छ र किन?
उपचारबाट के लाभ अपेक्षा गर्न सकिन्छ?
औषधिको सामान्य साइड इफेक्ट वा सावधानी के हुन्?
कुन लक्षणमा तुरुन्त अस्पताल जानुपर्छ?

बिरामीले प्रायः सोध्ने प्रश्नहरू

कोरोनरी धमनी रोग र हृदयघात उस्तै हो?

होइन — कोरोनरी धमनी रोग भनेको धमनीमा प्लाक जम्ने दीर्घकालीन प्रक्रिया हो; हृदयघात त्यही प्लाक फाटेर धमनी अचानक बन्द हुँदा हुने आपतकालीन घटना हो।

स्टेन्ट राखेपछि रोग निको भयो भन्न मिल्छ?

स्टेन्टले साँघुरो भएको ठाउँ मात्र खोल्छ — अन्तर्निहित रोग प्रक्रिया (एथेरोस्क्लेरोसिस) रोक्न जोखिम कारक (कोलेस्ट्रोल, रक्तचाप, धूम्रपान) नियन्त्रण जारी राख्नुपर्छ।

लक्षण नभएकाले पनि यो रोग हुन सक्छ?

हुन सक्छ — विशेष गरी मधुमेह भएकाहरूमा, धमनी उल्लेख्य साँघुरो भए पनि स्पष्ट लक्षण नदेखिन सक्छ। त्यसैले नियमित जोखिम मूल्याङ्कन महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

मेरो अर्को कदम

मेरो निदान (Diagnosis) को सही नाम के हो?
रोग हल्का, मध्यम वा गम्भीर कुन स्तरमा छ?
मलाई अर्को कुन परीक्षण चाहिन्छ?
मेरो औषधि किन दिइएको हो?
म कति व्यायाम गर्न सक्छु?
मेरो परिवारका सदस्यले जाँच (Screening) गर्नुपर्छ?
अर्को फलोअप (Follow-up) कहिले?

अन्तिम पटक चिकित्सकीय समीक्षा: अगस्ट २०२६ · प्रमाण अद्यावधिक: ACC/AHA हालैका दिशानिर्देशसम्म