एओर्टिक स्टेनोसिस (Aortic Stenosis)
किन हुन्छ?
- उमेर बढ्दै जाँदा भल्भमा क्याल्सियम जम्दै जानु — सबैभन्दा सामान्य कारण, विशेषगरी ६५ वर्षभन्दा माथिका व्यक्तिमा
- जन्मैदेखि दुई-पाते एओर्टिक भल्भ (Bicuspid Aortic Valve) — यसमा स्टेनोसिस छिटो र कम उमेरमै हुन सक्छ
- रुमेटिक हृदय रोग — बाल्यकालमा उपचार नपाएको घाँटी संक्रमणबाट हुने, नेपालमा अझै सान्दर्भिक कारण
कस्ता लक्षण हुन सक्छन्?
धेरैलाई लामो समयसम्म कुनै लक्षण हुँदैन — भल्भ गम्भीर रूपमा साँघुरिइसकेपछि मात्र लक्षण देखा पर्न सक्छ। लक्षण देखिए सास फेर्न गाह्रो हुनु (विशेषगरी मेहनत गर्दा), छाती दुख्ने, चक्कर लाग्नु वा बेहोस हुनु प्रमुख हुन्छन्। यी लक्षण देखिएपछि अवस्था छिटो बिग्रन सक्ने भएकाले, यस्तो बेला ढिलो नगर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
कसरी पत्ता लगाइन्छ?
इकोकार्डियोग्रामले भल्भ कति साँघुरिएको छ र मुटुको पम्पिङ क्षमतामा के असर परेको छ भनेर देखाउँछ। थप पढ्नुहोस् → गम्भीरता (हल्का, मध्यम, गम्भीर) यही जाँचबाट निर्धारण गरिन्छ, जुन उपचारको निर्णयको मुख्य आधार हो।
उपचार कसरी गरिन्छ?
नियमित निगरानी
लक्षणविहीन हल्का-मध्यम अवस्थामा नियमित इको गरी बिग्रँदै त छैन भनेर हेर्दै जानु उपयुक्त हुन्छ।
SAVR (खुला शल्यक्रिया)
कम उमेर र शल्यक्रियाको जोखिम कम भएकाहरूमा अझै महत्त्वपूर्ण विकल्प। थप पढ्नुहोस् →
TAVR/TAVI
छाती नखोली क्याथेटरबाट नयाँ भल्भ राख्ने प्रविधि — सन् २०२५ को दिशानिर्देशले उमेर सीमा ७० वर्षसम्म झारेको छ। थप पढ्नुहोस् →
औषधिले भल्भ ठीक गर्दैन
कुनै पनि औषधिले साँघुरिएको भल्भलाई सामान्य बनाउन सक्दैन। औषधिले लक्षण व्यवस्थापन गर्न मद्दत गर्न सक्छ, तर गम्भीर लक्षणसहितको एओर्टिक स्टेनोसिसमा भल्भ मर्मत/प्रतिस्थापन नै निश्चित उपचार हो।
बिरामीले प्रायः सोध्ने प्रश्नहरू
हल्का एओर्टिक स्टेनोसिस भएकाले के गर्नुपर्छ?
नियमित इको निगरानी (सामान्यतया वर्ष-वर्षे वा चिकित्सकले तोकेअनुसार) र नयाँ लक्षण देखिए तुरुन्तै जानकारी दिनु नै मुख्य कुरा हो।
लक्षण देखिएपछि कति चाँडो उपचार गर्नुपर्छ?
लक्षण (सास फेर्न गाह्रो, छाती दुख्ने, बेहोस हुनु) देखिएपछि अवस्था छिटो बिग्रन सक्ने भएकाले, ढिलो नगरी चिकित्सकसँग भेट्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
व्यायाम गर्न मिल्छ?
गम्भीर एओर्टिक स्टेनोसिसमा भारी वजन उठाउने वा अत्यधिक तीव्र व्यायाम जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। आफ्नो अवस्थाअनुसार डाक्टरसँग सल्लाह गरेर मात्र निर्णय गर्नुहोस्।